Mấy câu hỏi của bạn, mình trả lời lại gộp như thế này:
Bắt đầu từ 1 ý hơi rộng thế này:
Trong 1 cuộc hợp tác, nguyên tắc đầu tiên là có lợi đôi bên. Khi nói đến hợp tác làm ăn, người ta thường nghĩ đến chung vốn làm ăn. Nhưng hợp tác làm ăn không nhất thiết là cùng nhìn về một phía. Nhìn về khác phía vẫn có thể hợp tác với nhau.
Trong 1 cuộc mua bán, người mua là người nghĩ rằng giá sẽ lên. Người bán là người nghĩ rằng giá sẽ xuống. Thị trường chứng khoán VN cách đây hơn 1 năm chỉ toàn người nghĩ rằng giá sẽ lên nên ít người bán, đến bây giờ chỉ toàn người nghĩ rằng giá sẽ xuống nên chẳng có ai mua. Đây là 2 trạng thái bất ổn và mất cân bằng của thị trường mà các nhà quản lí thị trường đều muốn tránh vì chỉ toàn người mua ( tất cả đều nghĩ rằng giá sẽ lên) thì sẽ có bong bóng, nếu chỉ toàn người bán thì đấy gọi là khủng hoảng.
Nói như vậy để thấy rằng trong 1 thị trường, nếu tất cả cùng nhìn về 1 phía, cùng nhất trí về 1 quan điểm thì không có thị trường. Muốn có thị trường, thì phải có cả người bán và người mua, là những người khác nhau về quan điểm. Người bán và người mua gọi là market maker. Market Maker là nhân tố sống còn của 1 thị trường.
Cái ví dụ về Interest Rate Swap của mình là 1 ví dụ về 1 cuộc hợp tác, và cũng là 1 cuộc mua bán, điều kiện cơ bản là hai người phải nhìn về 2 phía khác nhau vì cùng nhìn về 1 phía khác nhau thì không có Swap, và đương nhiên bối cảnh của nó là 1 thị trường bình thường, không có bong bóng, không có tiền khủng hoảng. Swap cũng giống như hôn nhân, hôn nhân nên khác nhau về giới tính, thì ở đây phải có sự khác nhau về quan điểm nhìn về lãi suất lên và xuống.
Sau khi đã xác định được đối phương khác mình về quan điểm, bước tiếp theo là xác định xem có lợi để trao đổi không.
Công thức là :gain = (Fixed rate 1 - Fixed rate2) - (Flexible rate 1 - Flexible rate2) - phí môi giới.
(Phí môi giới còn được gọi là Transaction Cost)
Nếu cái gain > 0 thì có lợi chia đôi mỗi bên một nửa, còn nếu gain < 0 thì "yêu nhau chỉ làm khổ nhau", còn nếu = 0 thì hợp tác với nhau chỉ mệt xác.
Sau đấy, nếu thấy có lợi với nhau rồi, thì tính ra xem mỗi bên được lợi bao nhiêu.
Cái tính ra mỗi bên được lợi bao nhiêu đấy mình gọi là Target Cost.
Có cái target rồi, lập cái hệ phương trình đơn giản ở trên là tính ra được mỗi bên thu và nhận như thế nào, rồi từ đó mỗi tháng cứ giả cho nhau như vậy. Thông thường thì cuối tháng tính ra bên nào phải trả nhiều hơn thì trả phần thừa ra mà thôi. Cái này dùng Excel bạn mô phỏng được.
Trong cái công thức tính tổng gain, ta có thể bỏ phí hoa hồng đi nếu 2 bên làm việc trực tiếp với nhau. Nhưng khi trao đổi trực tiếp như vậy, rủi ro rất cao khi 1 bên không có khả năng trả. Nên thông thường phải qua ngân hàng. Trên thực tế, các bên không biết mặt nhau. Ngân hàng là đầu mối tập trung tất cả nhu cầu, đứng ra chịu trách nhiệm làm counterparty của từng bên và ký hợp đồng ứng với từng bên. Điều này có thể làm được khi có rất rất nhiều công ty có nhu cầu dùng Swap. Điều này cũng giải thích câu hỏi của bạn về Principal. Nếu 2 bên muốn vay số tiền khác nhau thì ký trực tiếp với ngân hàng,vì ngân hàng sẽ tập trung và cắt nhỏ các nhu cầu, sau đó matching phục vụ từng bên 1 cách trực tiếp.
Ví dụ mình đưa ra là 1 ví dụ không có gì đặc biệt. Đổi các con số đi và ác dụng logic của Swap, bạn sẽ tìm ra câu trả lời cho từng trường hợp. Tất cả chỉ nằm ở trong con tính đầu tiên: Gain