Một số nội dung cần trao đổi thêm liên quan đến phương pháp hạch toán hàng tồn kho :
1/ Phương pháp KKTX :
Các tài khoản hàng tồn kho : TK 151, 152, 153 … được sử dụng để phản ảnh tình hình tăng, giảm và còn lại của các loại hàng tồn kho.
Xét trường hợp hàng đã mua nhưng chưa về nhập kho :
- Lưu Hóa đơn vào hồ sơ “Hàng mua đang đi đường”. Sau đó nếu trong tháng hàng về thì hạch toán nhập kho :
Nợ TK 152, 153 : NVL, CCDC
Nợ TK 133 : Thuế GTGT được khấu trừ.
Có TK 331,… : Phải trả người bán…
- Nếu đến cuối tháng hàng vẫn chưa về nhập kho thì mới hạch toán hàng mua đang đi đường TK 151 để ghi nhận một bộ phận tài sản của DN còn đang đi đường (không phải trong kho).
Nợ TK 151 : Hàng mua đang đi đường.
Nợ TK 133 : Thuế GTGT được khấu trừ.
Có TK 331 : Phải trả người bán
Các bút toán hạch toán hàng tồn kho theo phương pháp KKTX quá quen thuộc và không mấy khó với hầu hết các bạn đang làm kế toán hiện nay.
2/ Phương pháp KKĐK :
Các tài khoản hàng tồn kho : TK 151, 152, 153 … chỉ được sử dụng để phản ảnh giá trị đầu kỳ và cuối kỳ mà thôi còn tình hình tăng, giảm trong kỳ được phản ảnh ở các TK 611 – Mua hàng, …
Điều này có nghĩa là TK 611 dùng theo dõi quá trình mua hàng (hàng đã thuộc quyền sở hữu của DN) không phân biệt hàng mua đã về nhập kho hay vẫn còn đang đi đường.
Có ý kiến cho rằng TK 611 chỉ ghi nhận trong kỳ khi có hàng nhập kho, còn nếu hàng mua đang đi đường thì chưa phản ảnh (đồng nhất giữa TK 611 với các TK 152, 153) mà phải chờ đến cuối kỳ mới phản ảnh (giống như phương pháp KKTX) và dẫn chứng : một số quy định cần tôn trọng khi hạch toán TK 151 (trang 94, quyển Hệ thống TK kế toán ban hành kèm theo QĐ 15 của Bộ tài chính). Điều này có đúng không ? Trong khi hướng dẫn hạch toán TK 611, Bộ Tài chính chỉ đề cập là khi mua hàng thì hạch toán vào TK 611, không phân biệt là nhập kho hay chưa nhập kho.
Chúng ta giải thích sao đây ở bút toán kết chuyển đầu kỳ của TK 151 :
Nợ TK 611 : Mua hàng.
Có TK 151 : Hàng mua đang đi đường.
Ở thời điểm đầu kỳ, hàng mua đang đi đường cuối kỳ trước đã về nhập kho đâu nhưng chúng ta vẫn hạch toán vào TK 611 đó thôi.
Để hiểu rõ bút toán này chúng ta quay trở lại cuối kỳ trước : Ở cuối kỳ trước chúng ta kết chuyển giá trị hàng mua còn đang đi đường từ TK 611 về TK 151 :
Nợ TK 151 : Hàng mua đang đi đường.
Có TK 611 : Mua hàng.
Bởi vì : TK 611 không có chức năng phản ảnh giá trị tài sản (còn đang đi đường) của DN ở thời điểm cuối kỳ, chức năng đó thuộc về TK 151. Tuy nhiên qua đầu kỳ sau chúng ta lại kết chuyển ngược lại từ TK 151 sang TK 611 là bởi vì chúng ta phải tiếp tục theo dõi quá trình mua hàng.
Đề cập đến vấn đề : Một số quy định cần tôn trọng khi hạch toán TK 151 (trang 94, quyển Hệ thống TK kế toán ban hành kèm theo QĐ 15 của Bộ tài chính). Nếu đọc kỹ chúng ta sẽ thấy nhưng quy định này chỉ liên quan đến phương pháp KKTX (trong kỳ chưa ghi sổ mà chờ đến cuối kỳ mới ghi vào TK 151 – Ghi vào TK 151 : Nợ TK 151, 133 / Có TK 331 là của phương pháp KKTX ).
Như vậy có thể khẳng định TK 611 dùng phản ảnh tình hình mua hàng bao gồm : hàng đã nhập kho, chưa nhập kho.
Ở đây xin lưu ý : Sự khác nhau giữa phương pháp KKTX và KKĐK chỉ thể hiện ở phần kế toán tổng hợp (thể hiện thông qua mối quan hệ đối ứng giữa các TK kế toán), còn về kế toán chi tiết thì không có gì khác nhau : vẫn phải theo dõi cụ thể, chi tiết tình hình nhập, xuất kho, tình hình hàng mua còn đang đi đường và hàng đang đi đường đã về nhập kho của từng loại, từng thứ.